ที่สุดภัยพิบัติในปีนี้คงไม่พ้นน้ำท่วมครั้งใหญ่ในภาคกลางจนมาถึงกรุงเทพฯ สำหรับคนกรุงเทพฯ และพื้นที่โดยรอบกรุงเทพฯ นั้น ซึ่งปกติคุ้นเคยกับข่าวน้ำท่วมในต่างจังหวัด แต่ในคราวนี้ต้องมาพบเจอกับตัวเองอย่างไม่คาดคิดและไม่ได้เตรียมการล่วงหน้า ผู้คนแตกตื่นซื้อของกินของใช้กักตุนจนห้างไม่มีอะไรจะขาย ร้านขายวัสดุก่อสร้างโดยเฉพาะทราย, อิฐบล็อค และปูนซีเมนต์ ขายดีจนไม่มีของจะขาย จนต้องมีการแย่งกันซื้อจนราคาพุ่งขึ้นหลายเท่า

ปัญหาในครั้งนี้หนักหนาสาหัสกว่าทุกครั้ง เพราะทุกวันมีแต่ข่าวพังของแนวป้องกันน้ำ ทั้งที่มีการเตรียมการเป็นอย่างดี ลงทุนระบบป้องกันเป็นเงินหลายสิบล้านบาท เช่น ที่วัดไชยวัฒนารามก็ยังต้านน้ำไม่ไหว (ถึงแม้นว่าตัวผนังที่เตรียมไว้ไม่พัง แต่แนวป้องกันน้ำด้านข้างซึ่งเป็นผนังอิฐก่อผสมกับกระสอบทราย ทนแรงดันน้ำไม่ไหว) ซึ่งแสดงถึงความบกพร่องในการวางแผน หรือออกแบบด้านวิศวกรรมอย่างรอบคอบ

เมื่อปัญหาน้ำท่วมเกิดอย่างกระทันหัน จนเตรียมการใด ๆ ไม่ทัน ทำให้ชาวบ้านทั่วไปจำเป็นต้องหาทางช่วยตัวเองในการป้องกันน้ำท่วม ด้วยวิธีเท่าที่จะหาวัสดุมาได้ โดยขาดหลักการด้านวิศวกรรม เช่น การก่อผนังด้วยอิฐมวลเบาสูงถึงเกือบ 1 เมตร ซึ่งไม่สามารถรับแรงดันน้ำได้ แต่สำหรับบางหลังที่มีประสบการณ์ในการรับมือกับน้ำท่วมมาเป็นเวลานาน จึงมีการพัฒนาวิธีการป้องกันน้ำท่วมได้อย่างน่าทึ่ง เช่น การออกแบบผนังกันน้ำด้วยเหล็กแผ่นและมีระบบค้ำยันอย่างแข็งแรง

เหตุการณ์ดังกล่าวคงมีโอกาสเกิดขึ้นได้อีกในอนาคต วิศวกรน่าจะมีโอกาสได้แสดงฝีมือในการให้ความรู้ในการเตรียมพร้อมสำหรับประชาชนมากกว่านี้ ซึ่ง วสท.ได้ประชุมและได้ตั้งคณะทำงานเพื่อช่วยเหลือประชาชนในการกู้พื้นที่ที่น้ำท่วมและในกรณีหลังจากน้ำลดแล้ว ตลอดจนจะเตรียมจัดทำเอกสารเผยแพร่เพื่อเตรียมความพร้อมหากเกิดปัญหาน้ำท่วมอีกในอนาคต

มีโอกาสได้ไปเที่ยวที่อังกฤษเมื่อเดือนตุลาคมที่ผ่านมา เดินเล่นซื้อของในลอนดอน พบการปรับปรุงอาคารริมถนนเป็นจำนวนมาก ซึ่งมีมาตรฐานในการทำงานที่ดีมาก จึงถือโอกาสถ่ายรูปมาเพื่อให้แฟนคลีนิคช่างดู เผื่อจะได้นำไปใช้งานได้บ้าง

นั่งร้านภายนอกอาคารทุกชุดมีรายละเอียดของผู้ติดตั้ง คิดว่าเพื่อแจ้งให้กับผู้เกี่ยวข้องรู้ว่าใครติดตั้ง และเป็นการประชาสัมพันธ์ไปในตัว

นั่งร้านที่ติดตั้งแล้ว มีการคำนึงถึงอันตรายที่อาจจะมีผลต่อคนที่เดินผ่านไปมา โดยการหุ้มด้วยฟองน้ำเพื่อกันการกระแทก

บริเวณปลายน๊อตและปลายท่อ มีการออกแบบให้มียางหุ้มเพื่อป้องกันการทำอันตรายต่อคนที่เดินผ่านไปมา

นั่งร้านติดตั้งได้อย่างมั่นคง ทำให้เกิดความมั่นใจในการเดินผ่านว่าจะป้องกันอันตรายจากของที่จะตกใส่หัวได้

1. ระบบโครงสร้างคาน ? เสาสำเร็จรูป (Skeleton System)

เป็นระบบที่แยกส่วนประกอบของโครงสร้างคอนกรีตออกเป็นส่วน ๆ คือ เสา, คาน และแผ่นพื้น แล้วนำมาต่อกันด้วยการเชื่อม หรือยึดด้วยสลักเกลียว

ข้อดี

  1. สามารถก่อสร้างได้อย่างรวดเร็ว
  2. คุณภาพของชิ้นส่วนสามารถควบคุมคุณภาพได้ เนื่องจากผลิตจากโรงงาน

ข้อเสีย

  1. อาคารที่จะก่อสร้างต้องมีลักษณะเหมือนหรือคล้ายกัน และมีจำนวนมากเพียงพอ เนื่องจากมีต้นทุนจากระบบแบบหล่อ
  2. ต้องมีเวลาเตรียมการ เนื่องจากต้องออกแบบและจัดทำ Shop Drawing เพื่อวางแผนการผลิต

2. ระบบโครงสร้างแผ่นคอนกรีตสำเร็จรูป

เป็นระบบโครงสร้างแบบผนังรับน้ำหนักและพื้นสำเร็จรูป ออกแบบเป็นชิ้นส่วนแล้วนำมาประกอบกันที่หน้างานด้วยการเชื่อมและหุ้มด้วยคอนกรีต

ข้อดี

  1. สามารถก่อสร้างได้อย่างรวดเร็ว
  2. คุณภาพของชิ้นส่วนสามารถควบคุมคุณภาพได้ เนื่องจากผลิตจากโรงงาน
  3. สามารถลดงานฉาบผนังลงได้เกือบทั้งหมด เนื่องจากออกแบบเป็นชิ้นสำเร็จรูป ซึ่งมีผิวพร้อมใช้งาน
  4. สามารถลดการสูญเสียของวัสดุได้ เนื่องจากชิ้นส่วนทั้งหมดผลิตจากโรงงาน

ข้อเสีย

  1. อาคารที่จะก่อสร้างต้องมีลักษณะเหมือนหรือคล้ายกัน และมีจำนวนมากเพียงพอ เนื่องจากมีต้นทุนจากระบบแบบหล่อ
  2. ต้องมีเวลาเตรียมการ เนื่องจากต้องออกแบบและจัดทำ Shop Drawing เพื่อวางแผนการผลิต
  3. หากการควบคุมการก่อสร้างไม่ดี จะมีปัญหารั่วซึมตามรอยต่อได้ง่าย
  4. เนื่องจากโครงสร้างทั้งหมดต้องขนส่งจากโรงงาน ดังนั้น ระยะทางจากโรงงานถึงสถานที่ก่อสร้างมีผลต่อค่าก่อสร้างอาคาร
  5. รูปแบบของห้องทุกชั้นต้องมีแปลนที่เหมือนกัน เนื่องจากออกแบบผนังเป็นส่วนที่รับน้ำหนัก

3. ระบบโครงสร้างผนังรับน้ำหนักเทกับที่ + พื้นสำเร็จ

เป็นระบบโครงสร้างที่เทคอนกรีตผนังรับน้ำหนัก ซึ่งเป็นผนังระหว่างห้องโดยการเทกับที่ ส่วนพื้นเป็นชนิด Hollow Core หรือแบบพื้นสำเร็จ โดยผลิตจากพื้นใกล้เคียงกับพื้นที่ก่อสร้าง

ข้อดี

  1. สามารถก่อสร้างได้อย่างรวดเร็ว เนื่องจากระบบไม้แบบออกแบบให้สามารถตั้งและถอดได้ง่าย
  2. การก่อสร้างสามารถดำเนินการโดยผู้รับเหมาอาคารทั่วไปได้ แต่ต้องมีการเตรียมระบบไม้แบบผนัง และเตรียมการระบบพื้นสำเร็จ
  3. อาคารมีความแข็งแรง และสามารถต้านทานแรงแผ่นดินไหวได้ดี

ข้อเสีย

  1. รูปแบบของห้องในแต่ละชั้นต้องมีลักษณะที่เหมือนกัน เนื่องจากใช้ผนังเป็นโครงสร้างรับน้ำหนัก
  2. ไม่สามารถเจาะทะลุผนังต่อเนื่องระหว่างห้องภายหลังได้ (ยกเว้นมีการเตรียมการไว้ก่อน)
  3. ต้องก่อสร้างอาคารครั้งละมาก ๆ เพื่อลดค่าใช้จ่ายเรื่องไม้แบบ และการจัดทำ Shop Drawing

4. ระบบโครงสร้างอาคารที่หล่อด้วย Tunnel Form

เป็นระบบโครงสร้างที่เทคอนกรีตผนังรับน้ำหนักและพื้นพร้อมกัน โดยใช้ไม้แบบ แบบ Tunnel โดยการวางเรียงไม้แบบต่อกัน

ข้อดี

  1. สามารถก่อสร้างได้อย่างรวดเร็ว เนื่องจากระบบไม้แบบออกแบบให้สามารถตั้งและถอดได้ง่าย
  2. การก่อสร้างสามารถดำเนินการโดยผู้รับเหมาอาคารที่มีความชำนาญโดยเฉพาะ ซึ่งต้องมีการเตรียมระบบไม้แบบผนัง
  3. อาคารมีความแข็งแรง และสามารถต้านทานแรงแผ่นดินไหวได้ดี

ข้อเสีย

  1. รูปแบบของห้องในแต่ละชั้นต้องมีลักษณะที่เหมือนกัน เนื่องจากใช้ผนังเป็นโครงสร้างรับน้ำหนัก
  2. ไม่สามารถเจาะทะลุผนังต่อเนื่องระหว่างห้องภายหลังได้ (ยกเว้นมีการเตรียมการไว้ก่อน)
  3. ต้องก่อสร้างอาคารครั้งละมาก ๆ เพื่อลดค่าใช้จ่ายเรื่องไม้แบบ และการจัดทำ Shop Drawing
  4. ค่าระบบไม้แบบค่อนข้างแพงและต้องใช้เป็นจำนวนมาก ดังนั้น การเริ่มต้นต้องมีการลงทุนค่อนข้างสูง

ในกลุ่มคนที่มาขอคำปรึกษากับคลีนิคช่าง ปัญหาที่วิศวกรอาสาหนักใจมากที่จะตอบก็คือ เรื่องการทำอย่างไรเมื่อผู้รับเหมาทิ้งงาน เพราะท่านเจ้าของบ้านมาปรึกษาว่าจะทำอะไรกับผู้รับเหมาได้บ้าง จะฟ้องเรียกค่าเสียหายได้หรือปล่าว วิศวกรอาสาหลายท่านก็ต้องพยายามอธิบายถึงขอบเขตงานของวิศวกรว่าคงจะไม่สามารถช่วยในแง่กฎหมายได้ เนื่องจากเราค่อนข้างอ่อนในเรื่องกฎหมาย ซึ่งควรจะปรึกษาทนายความมากกว่าในเรื่องดังกล่าว จนวิศวกรอาสาหลายท่านบ่นว่าสังสัยต้องไปเรียนนิติศาสตร์เพิ่มเติมกันแล้ว

ผู้รับเหมาบางรายมักจะทิ้งงาน ในกรณีที่งานที่เหลืออยู่นั้นไม่คุ้มกับเงินที่คงค้างอยู่ ซึ่งอาจจะเกิดจากการประมาณราคาในเบื้องต้นผิด ถูกท่านเจ้าของบ้านเอาเปรียบในเรื่องการทำงาน หรือแม้แต่การตั้งใจที่จะหนีตั้งแต่ต้น โดยทำงวดงานในส่วนแรก ๆ มากกว่าเนื้องาน เมื่อถึงงวดท้ายที่เหลือเงินไม่มากก็จะทิ้งงาน หนีไปรับงานอื่นต่อไป

สิ่งที่ท่านเจ้าของบ้านควรพิจารณาและเตรียมการก่อนที่จะเลือกผู้รับเหมามาทำงานนั้นมีดังนี้

  1. ต้องมีรายละเอียดในเรื่องสิ่งที่จะให้ช่างทำอย่างชัดเจนที่สุดเท่าที่จะทำได้ หากเป็นการต่อเติมต้องมีแบบงานทุกส่วน ตั้งแต่แบบสถาปัตยกรรม, โครงสร้าง และระบบ รวมถึงรายการประกอบแบบ, รายละเอียดของวัสดุที่จะใช้ ความรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการก่อสร้าง เช่น ผู้รับเหมารับงาน รวมทั้งค่าวัสดุและค่าแรง อะไรรวมและไม่รวม คุยกันให้เข้าใจ และเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร และลงชื่อทั้ง 2 ฝ่าย
  2. งวดงาน ควรปรึกษาผู้มีความรู้ในการรู้เนื้องาน ว่างานแต่ละส่วนมีค่าประมาณเท่าไร การจ่ายเงินตามหลักการ ควรจ่ายให้ใกล้เคียงกับเนื้องานจริง ในบางงานเจ้าของโครงการจะหักค่าประกันผลงานแต่ละงวดไว้อีก 5% เผื่อสำหรับการซ่อมงาน
  3. การเลือกผู้รับเหมา อย่าเลือกเพียงแค่ราคาที่เสนอ เพราะผู้รับเหมาบางรายตั้งใจเสนองานให้ต่ำกว่าความเป็นจริง โดยให้เหตุผลต่าง ๆ นา ๆ ให้เชื่อใจเพื่อให้ได้งาน แต่มักจะขอเบิกเงินให้เกินเนื้องานในช่วงต้น ๆ เผื่อจะทิ้งงาน เมื่อเห็นว่าเหลือไม่มากแล้ว
  4. สัญญาระหว่างท่านเจ้าของบ้านกับผู้รับเหมา จะมีค่าเพียงเศษกระดาษถ้ารายละเอียดในสัญญาไม่ชัดเจน หรือเป็นสัญญาที่เสียเปรียบ ดังนั้น การเตรียมสัญญา ท่านเจ้าของบ้านควรเป็นผู้จัดทำ และควรให้ทนายความตรวจสอบดูรายละเอียดในสัญญาเสียก่อนที่จะมีการเซ็น เพราะการฟ้องร้องอาจแพ้คดี หรือไม่คุ้มที่จะดำเนินการฟ้องร้องก็ได้ ถ้ามูลค่างานไม่มากนัก

สุดท้าย การทำงานให้ราบรื่น ท่านเจ้าของบ้านควรเข้าใจวิธีการทำงานก่อสร้าง ซึ่งทำด้วยมือคน จะให้งานสวย เรียบร้อย เหมือนเป็นของที่ผลิตจากโรงงานนั้นไม่ได้ และควรมีความเห็นอกเห็นใจผู้รับเหมา เอื้อเฟื้อต่อคนงาน หาขนม หาน้ำมาเลี้ยงบ้างครับ เพื่อซื้อใจกัน เพื่อให้งานที่ทำมั่นคง สวยงาม ตามที่ท่านเจ้าของบ้านต้องการครับ

หลังจากเหตุน้ำท่วมใหญ่ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล วสท. ได้จัดศูนย์ตรวจสอบอาคารด้านวิศวกรรมหลังอุทกภัยซึ่งผมได้มีโอกาสเข้ร่วมโครงการฯ โดยได้ร่วมช่วยลงพื้นที่ไปตรวจบ้านที่มีปัญหาน้ำท่วมตามที่ประชาชนที่ได้รับความเดือดร้อนร้องขอมาตั้งแต่หลังน้ำแห้ง จนคาดว่าจะแล้วเสร็จในเดือนมกราคม 2555

สภาพปัญหาและความเสียหายจากน้ำท่วมที่พบคล้าย ๆ กัน ประมาณร้อยละ 90 ของบ้านที่ได้ไปดูนั้น ความเสียหายทางโครงสร้างเนื่องจากน้ำท่วมโดยตรงเกือบจะไม่มี ส่วนใหญ่จะเป็นกรณีทำให้ข้าวของเสียหาย สีผนังลอกหลุดออกมา ซึ่งทุกคนอยู่ในสภาพเสียขวัญ และกลัวว่าปีหน้าจะเกิดขึ้นอีกหรือไม่ แต่ลองมามองโลกในแง่ดีกันดีกว่าว่า น้ำท่วมครั้งนี้ก็ยังมีข้อดีอยู่บ้างนะครับ เช่น

  1. เป็นโอกาสที่จะได้ตรวจสอบสภาพความสมบูรณ์ของโครงสร้างอาคารทั้งหลังหลังน้ำแห้ง ท่านเจ้าของบ้านได้รับฟังการตรวจสอบบ้านหลังน้ำท่วมจากสื่อต่าง ๆ มากมาย บางคนถึงกับกินไม่ได้นอนไม่หลับ นั่งมองหารอยแตกร้าวกันทั้งบ้าน ซึ่งเป็นสิ่งที่ดีครับ ถือเป็นการตรวจสอบบ้านครั้งใหญ่ และรอยแตกร้าวเกือบทั้งหมดเป็นรอยร้าวที่เกิดก่อนน้ำท่วม แต่ก่อนน้ำท่วมไม่เคยสังเกตุ หรืออยู่ในมุมอับ มีของบังจนมองไม่เห็น
  2. ท่านเจ้าของบ้านที่แสดงความจำนงค์ให้วิศวกรอาสาจาก วสท เข้าตรวจสอบบ้าน ก็ถือเป็นโอกาสที่ดีครับที่จะมีวิศวกรทุกสาขาเข้าตรวจสอบบ้านของท่าน โดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายใด ๆ เลย แถมยังได้รับน้ำยากำจัดเชื้อราและหนังสือคู่มือตรวจสอบรอยรั่วฟรีอีก โอกาสอย่างนี้ไม่ได้หาได้ง่าย ๆ
  3. สำหรับบ้านเก่า น้ำท่วมคราวนี้ถือเป็นโอกาสในการปรับปรุงบ้านครั้งใหญ่ น้ำท่วมทำให้รู้ว่าบ้านเรามีจุดอ่อนตรงไหนบ้าง จะได้เสริมความแข็งแรงในครั้งนี้เลย
  4. สำหรับบ้านใหม่ น้ำท่วมทำให้รู้ว่าผู้รับเหมาก่อสร้างได้ดีแค่ไหน วัสดุที่เราเลือกใช้เหมาะสมหรือไม่ เพื่อเป็นข้อพิจารณาสำหรับรับศึกน้ำคราวหน้า
  5. น้ำท่วมคราวนี้ทำให้เรารู้จักบ้านตัวเองดีขึ้น เช่น บ้านสูงจากระดับถนนแค่ไหน แถวไหนต่ำ แถวไหนสูง รู้ไปหมด6. ได้ทำความสะอาดบ้านครั้งใหญ่ทุกซอกทุกมุม เหมือนได้บ้านใหม่เลย แถมได้ออกกำลังกายไปด้วยครับ

เลือกมองโลกในแง่ดีครับ น้ำคงไม่ท่วมกันทุกปี แต่สิ่งที่ควรรีบทำคือปรับปรุงเสริมความแข็งแรงของบ้านครับ หากพบความผิดปกติ เพราะหลังจากน้ำท่วม ปัญหาที่มีอยู่จะยิ่งเพิ่มขึ้น หากไม่มีการดูแลรักษาบ้านให้อยู่ในสภาพสมบูรณ์